Rare skiters
Oeral rinne bisten
Tamme om te aaien en oars wol om op te
iten, wylden om te fangen en om op te sluten of se frette in oar as proai wol
op. Op it lân en de savannes, yn de bosk
en op de flanken fan de bergen. Kninen, kij, bearen, liuwen, oaljefanten, neam
mar op. It is foar de wrâld ûnmisber guod.
Oeral
fleane fûgels
Wjukjend yn de loft en oer de wolken, boppe
see en griene wâlden. Sjongers yn de beammen, balters oer de baren en op de nok
fan it dak. Earnen, kobben, mosken, swellen en protters machtich as de miggen. Frank
en frij. We sjogge der tsjin op en we kinne der net sûnder.
Oeral
swimme fisken
Kâldbloedich swinkend troch it swiet of
sâlte wiet. Ranke dûkers sûnder longen, glêde jonges, rappe glûpers yn de sleatten,
marren en de grutte dobben. Iel, snoek, hjerring, haai en walfisk .
Slachtoffers fan smoarge minskestreken, fjochtsjend leger tsjin de streamen op.
Oeral
sjochst ynsekten
In grut ferskaat fan lytse wûnders. Tûke krûpers,
hippers, wrotters op of ûnder ierdske lagen, swevers op de wyn, hoeders fan de
blommen. Mychhimmels, krobben, bijen, flinters, neefkes, tûzenen miljoenen,
safolle, tel se mar ris, it hâldt noait op en giet mar troch.
Oeral
binne minsken
Riken en earmen, roppers en razers. In
protte dôf en blyn foar rjocht en frede foar mins en bist. In protte sûpers,
fretters, smokers, spuiters, sjitters en alderhande oare rare skiters. Jong of âld,
wrede en minne, peste, fjochtsje, moardzje. Minsken, minsken, minsken, wêr moat
dat hinne?
Hjir
Hjir
Hjir
bist, hjir rinst stadich
op
in kaart beskreaun
yn
de taal fan dyn gedachten.
Hjir
kinst dysels as in oar
fine
yn in libben spoar
tusken
stien en beton
fan
in ierdsk fûndamint
dat
wachtet, dat waakst,
en
de tiid berint mei
mienskiplike
krachten.
Hjir
klinkt it lûd as in koar -
ûnder
it each fan de loft
is
de lucht dy suver oermachtich.
Hjir
giet de sinne syn gong
oer
de neakene hûd
en
wurdt it ljocht
as
in reinbôge besongen.
Ast
net better wist dan
soest
sawat tinke datst
de
nije wrâld foar dy hast,
Yn
dit katedrale rudimint
sûnder
timpelwanen draacht
de
massa in wis karakter,
it
is gjin leauwe, mar ferstân,
dat
it ferskil yn it libben makket.
Beammen
bouwe gjin byntwurk
fan
wankele dreamen.
Ygdrasil´s
bern spanne de kroan
en
siedzje it sied oer it gea.
Stien
op stien op stien
wierret
de wierheid oan,
as
in berch yn in griene see.
Yn
dit hûs fan de romste tiid
lemieret
de ferwachting.
Hjir
fynst de wurden
om
it tinken te bepalen.
Hjir
garrest bylden en steapelest
mei
lege hannen nije lagen.
Hjir
witst datst it paad nimst
yn
in labyrint fan oerferhalen.
Hjir
bist watst bist en wurde silst.
Hjir
giest... hiel stadich...
stil is it
Stil
is it noait ûnder de linebeammen en op de pleinen mei platanen, maitiidslongen swier
fan blêd, altyd is der leven, yn de stêd fan mannich folken libbet de frije geast, stean de wurden de demoanen en barbaren nei it winteljen fan in tiid.
Ien folk, ien ryk, ien lieder, it is al lang foarby yn de stêd dêr't de boeken baarnden,
lykas letter de paleizen en de hûzen, doe´t it kwea yn de bunkers totaal ûntaarde en it fjoer fan
de apokalyps oer it minskdom daalde. Stil is it inkeld tusken de lange rigen kisten
fan grau beton en op de planken fan de lege boekekasten yn de kelders fan nacht.
Tinktekens, tinkstiennen, groeden, oantinkens en betinkingsmuorren fan de kâlde
goarre stean rûnom yn it folle ljocht. De deaden ha neat te sizzen, de libbenen
gean oer de wurden dy't ferhelje fan eartiids. Stil is it noait yn de stêd
dêr't de boukranen swaaie, knikke en as wjukken fan de earn oer de strjitten skaaie.
It libbet as in hert dêr't hammerjend yn de skachten wrotters frije spoaren ûnder
de grûn troch lûke. Libbensaders troch bestjurre lagen bloed. Nee, stil is it
noait dêr't de bodders nije slotten en kastielen bouwe, wylst busladingen frije
kultueren troch de strjitten dwale, ûnder de linebeammen en oer de pleinen mei
platanen.
.jpg)
rock & roll
.jpg)
Jûchhei, it is safier! Lang
om let waaie
de bûthúsdoarren iepen.
Bolbjirken
stowe bûnte balters yn ’e
bûtenloft.
En op it gers fan it grutte
greidteater
spatte de kij mâltjirgjend
út ’e bocht.
De toan is set! It golle
maitiidsliet klinkt
lykas hiphoprap yn in
Idolsshow mei fette
rock en roll. De x-faktor
fan it feeballet
lûkt minsken by de rûs,
supersljocht nei
it spektakel fan de populêre
frijheidsdûns.
Al is it nuver spul fansels,
dat jong en âld
efter it stikeltried him as
in keppelbist
mar amper yn ’e stringen skikt,
wylst it fee
dêr’t se foar komme har wyld
en gysten
foar dat frjemde apefolk te
pletter skrikt.
Mar och, in ko is mar in ko.
En ek de pink,
it rier of hokkeling hat net
folle benul fan
it tipelsinnige gedoch fan
al dy deitoeristen.
De bisten wolle inkeld
graach it lân yn om te
swingen en dat sjocht de
bolle ek wol sitten.
Nee, it is net ferkeard en
jou de kij wat romte,
dat smyt foar elk in protte
wille op. Boppedat
kin men der ek noch wat fan
leare. Want wat
oars yn ’e skimer fan ’e
stâl ferburgen bliuwt,
komt bûtendoar yn folle
gloarje foar it ljocht.
‘Wat is dat no?’ wiist in
jonkje nei it skodzjen
ûnder in kowesturt. ‘Dêr
komt de molke wei’,
laket syn heit. It baaske
rekket fuort optein
oer de grouwe boarne fan it
wite focht, grif
dat er dêrom happich seit:
‘Ik wol ek sa'n ko!’
kunde
Ik bin koartlyn yn´e
kunde kaam mei de selsferklearre presidint fan de romte. In man mei fisy sa die
bliken. Alteast op it mêd fan de keunst. Ik miende oars dat ik him al koe en al
wist mei watfoar moderne skilder ik te meitsjen hie, mar diskear krige it moetsjen
op 'e nij beslach. Feitlik learde ik syn wurk better kennen. Ik waard nammentlik
foar it earst goed gewaar hoe't er - yn syn tiid - op hiel eigen wize de
definysje romte op´e nij stal wist te jaan. Syn ynstruminten binne kantige
foarmen dy't út it neat ferskine. Mar de grûnslach is wite leechte en swarte
matearje dy't suver yn harsels ferdwine. It falt net ta en fyn it paad yn dy
romte sûnder grinzen. Je fiele jin al gau ferlern. Dochs jout it ek hâldfêst,
omdat de romtelike gedachten fan Kazimir Malevich de tiid beskôgje. Mei kosmyske
besieling, mar dêrom net minder statysk, jout syn skepping ynsjoch yn it
ferline en de takomst fan de keunst en it libben.
.jpg)
It regear fan
presidint Malevich wol foarmen as oarspronklike eleminten fan it bestean bewurkmasterje,
want hy seach de gewichtleaze beweging dy't er yn syn wurk neistribbe as
oarsaak fan alle oarsaken. Dêr moast ik wol even oer neitinke, sa't syn kreaasjes
fan de objektleaze wrâld sûnder boppe of ûnderkant bytiden ek net maklik nei te
kommen binne. Mar dy wrâld bestiet wol. En net te leauwen: al hûndert jier. Bygelyks
yn it skilderij mei it alles ynslutende swarte fjouwerkant as in finster fan de
nacht. In ramt as in rút mei it sicht op de poertsjustere matearje dy't de ivichheid
beslacht. It begjin en de ein fan alles is as in ûneinich ferhaal op inkeld ien
swarte side byinoar brocht. Wat dan yn essinsje fan syn oare wurk noch
oerbliuwt is it wyt op it wyt, dat as in boek mei lege siden gjin wurden
noadich hat.
trochsnee
In trochsnee
minske lêst wolris boeken. Dy gewoante begjint yn 'e regel al hiel betiid en as
it goed befalt dan wurdt sa'n minske in lêzer. In trochsnee lêzer kriget op syn
jierdei wolris boeken, alteast dêr begjint it meastal mei. De echte lêzer makket
út soarte graach in eigen kar en keapet syn boeken sels. It kin ek oars. De betûfte
lêzer, ien dy't goed om him hinne sjocht, kin ek samar ergens in boek fine:
inkeld komst sokke gratis sweefboeken op in ûnferwachte lokaasje tsjin. Folle
te kiezen is der yn sa'n gefal net. Dan kinst better in boek liene, fan freonen
of famylje bygelyks. Tydlik in boek foar in bytsje jild besette kin ek. Dan
moat men lid wurde fan de biblioteek. Graach ried ik dat de trochsnee lêzer oan.
Want wat yn de biblioteek te heljen is, is noch altiten de muoite wurdich. Wa't
dat te folle muoite fynt kin ek boeken stelle. Dat ried ik lykwols gjin inkele
lêzer oan. De konsekwinsjes binne yn 'e regel djoerder as in boek. Boeken
keapje yn de winkel dat is fansels it bêste. En de lêste mooglikheid is it
ynternet, dêr tilt it op fan boeken. Echte boeken en e-boeken. Even in pear
klear klikke en se stean letterlik en figuerlik flot yn 'e kast. Wa't dat wol
kin sûnt koart ek e-boeken liene by de biblioteek en lêze op in tablet of sa. Dan
moat ik noch fermelde dat elkenien fergees ferskate klassike titels digitaal delhelje
kin. In protte âld wurk is rjochtenfrij. Dy't wat langer siket fynt grif ek aktuele
boeken yn digitaal formaat op syn paad. It is net folle muoite en helje sokke
yllegale eksimplaren fan it net, mar...it mei net, feitlik is it stellen. En dat
ried ik, sa´t ik al sei, gjin inkele lêzer oan, want dat docht in fatsoenlike trochsnee
lêzer net.
dat byld
dy iepen doar
dy grutte ruten
.jpg)
dat berûne paad
dy beladen muorren
dat wrâldske oard
en nearing fan it brea
dat it sin bekoaret
dat klankferskaat
mei ynderlike lagen
dy kar út frjemde talen
dy bernehoeke en fitrine
mei antike stripferhalen
dat spoar nei dat iene
boek mei fingertaasten
dat byld:
dat yn de bylden
fan de taal ferdwaalde
Abonneren op:
Posts (Atom)