op it each ôf

Innesfree

Oan it IJ te stean, op it Java-eilân, dat die my tinken oan it strân. Teminsten, dat byld kaam by my op. Glinsterjende weagen yn 'e skimer kinne in mins nuver ferrifelje. Mei de kamera knipte ik de gedachte yn ien klik fêst. Ik stie yn it jûnsljocht fan in bewenne wrâld, dêr't de lucht my net rjocht fan noaske. It lûd kaam mear oerien mei de wetten fan de see. Lûdroftige kobben tjirgen har boppe it brede rak as kropjende bongels. En al wie it sicht oer it wetter oars as yn it noarden, ik snipte mei myn tastel feitlik itselde tsjusterjen as fierderop by de see.

Ik wie útfanhûs. Myn tydlike residinsje stie net yn Lebak, mar wol op in histoarysk punt. Yn âlde tiden hie it tsjinne as opslach en trochfier fan de hannel út it easten. De grûn wie lang om let troch moderne stedsfernijing opwurdearre. De neilittenskip fan it eartiids ynklaude guod wie fernimstich yn beton getten en kreas mei bakstien bemitsele. Ik wie der wis fan, dat yn de riante apparteminten, mei it útsicht fan in VOC kaptein, gjin makelders yn kofje húsmannen, heechsten inkele hannelers yn himp en kannabis. De Droogstoppels fan dizze tiid.

Letter, healwei de nacht, siet ik op it dakterras. Dêr seach ik yn in lichte dize de gloed fan de haadstêd glinsterjen. Dat ljocht ferrifele ek. Nocturne fan in stille wrâld fol libben. Dy skiere stêdskime soe net misstean tusken de skilderijen fol symbolisme dy´t ik oerdei yn it Van Gogh museum bewûndere hie. De dreamde bylden fan betsjoene fiersichten en kosmyske myten hienen my noch yn 'e besnijing. Lânskippen as weagen fan in oseaan. Seesichten yn walen fan skimer en ljocht. En dan dat iene eilân yn 'e glâns en glinster fan in blakstil mar, as in gedicht fan W.B Yeats.

Ik hearde it wetter mei in leech lûd tsjin de wâlkant klotsen en ik kaam oerein. Ik kaam oerein om de nacht yn te gean.

Fierder

Rint it spoar de fierte yn,

wat sil it paad dy keare.

Hat it sicht gjin grinzen,

nim dan de iepen wei.

Wol tiid de romte jaan,

stek dan de brêgen oer

en gean wakker fierder.

Is bestimming net it lot

wat kin dy dan beneare.

Bist op kwea betocht,

nim elke rjochting frij.

Kin lok it libben stean,

ferlit beret it opûnthâld

en gean wakker fierder
oer de sljochte diken.

Om utens

Yn Amsterdam - stêd fan kultueren -
rinst samar út de tiid fan Vondel wei
troch it park en oer de Dam nei de ieu
fan Multatuli ta, de tiid mei skriuwers
fan karakter, proastich yn brûns op in
sokkel hise om op it libben del te sjen.

Yn Amsterdam - stêd fan ûnderdûkers

en ferriders - kinst yn it hûs fan Anne

Frank, los fan hoe´t se al har noed en

soarch op papier ûnder wurden brocht,

de waansin fan in oarloch fiele, en it

gefaar fan it nea fersleine brune kwea.

Yn Amsterdam - stêd fan nuvere kost -
kinst krekt lykas Carmiggelt earder die
de riten en de kueren fan it miene folk
beskriuwe om dêrnei mei de neisten
as in arbeider foar in streksum panfol
strûpmoes nei Dikker & Thijs ta te gean.

Yn Amsterdam - stêd fan froed en tsjoed

om utens - kinst yn Café Americain troch

de ûntdekking fan de himel yn de hegere

sfearen fan de literatuer ferkeare of samar

bûten op it terras de dichter Bruinja oer

it Leidseplein foarbygean kommen sjen.

Amsterdam is as haadstêd fan kultueren

it oeroard fan de keunst foar elke dei,

dêr fynt it libben syn gerak foar ferhalen

en gedichten dêr'tst dysels yn wêze kinst.

Yn Amsterdam hat de tiid in lange azem,

mar is de nacht altiten de nacht de baas.

sinne

by de mar (8)

skynde de sinne yn maart as wie it

al folop simmer, ik krige as in jerke

de maitiidsridel yn 'e kop en woe fan

klearebare balstjurrigens wol poerlike

neaken oer dy kâlde sompe swimme,

is 't net mâl en dwerstroch alles hinne?

In prús palet

As skilderje de wjergea is fan skriuwen, dan is in museum fol skilderijen fansels synonym oan in moai boek. Dêrom lêze yn 'e regel de measte museums ek dat it slydjaget en boeie in protte tentoanstellingen likefolle as meinimmende haadstikken fan in goed rinnend ferhaal. Wa't der nocht oan hat slacht alle siden seal nei seal mei leafde om.

Der binne museums, dy'tst - mei tiid en talis - graach op 'e nij lêze wolst. Se laitsje dy as in moai omkaft alle kearen wer nijsgjirrich ta en mei reklame as pakkende flapteksten meitsje se like happich as de inketrook fan in spiksplinternij boek. Sa lêst op 't heden de útstalling yn it Singermuseum fan Laren as in lyrysk epos dat him ôfspilet oan see. En dat is wol in reis wurdich. Want wat is der spannender as de ferrifeljende streamen fan it ivige wetter? En wat is der begearliker as doarmje oer in dizige grins fan sân?
It kin allegear op in bysûndere lokaasje ergens achter de kust tusken Kaap Griz Nez en Kaap Skagen. It kin yn Laren. Dêr hinget de skildere proaza en poëzij fan de see. Dêr kin elkenien, dy't it ferrin fan syn tocht as bestimming sjocht, reizgje lâns in floed fan ferhalen yn it wiffe ljocht fan it aloan wikseljende tij.

Yn it Singer ferhâldt de skilder him lykwichtich ta syn kollega's mei de penne en de pc. Dêr is literatuer mei it pinsiel skreaun en dichtet in prús palet de kleuren. Sa´n kombinaasje makket blier, stimt ta tinken en slacht sweeslaggerich foar master op. Lykas in ûnferjitlik boek.

swart-wyt

De kulturele haadstêd fan de Wâlden is Grins. Yn de metropoal fan de Ommelannen komst yn 'e regel foar keunst en kultuer goed oan dyn gerak en ûnderweis derhinne lizze dy gjin 'djip' of oare grinzen yn 'e wei. Stad is fan alle easter, suder, wester en noarderlingen. It hoecht om de taal ek net oer te gean. Wâldsjers binne wrâldboargers, dy begripe elkenien.

Yn Stad falt it bestean op syn plak. Har kultuer stipet alle sinnen. Guon gean der hinne - mei de lêste hope op libben - om te stjerren. Ik kom der geregeld om te libjen. Ik kom yn Grins om te iten en te drinken! Ik gean der hinne foar boeken en muzyk! Of ik kom der om it teater of in film te sjen! De earste bioskoopfilm dy't ik eartiids jinter seach wie yn swart-wyt. Dat wie doe in bjusterbaarlike ûnderfining.
De lêste film dy't ik dêr koartlyn seach - en dy't op dit stuit noch net yn dy oare haadstêd draait - wie ek yn swart-wyt! In film dêr't de hiele wrâld op 't heden oer praat. In film dêr't gjin wurd yn te beharkjen is. De 'stomme' film, dy't tige besjen lije mei, wie foar my op 'e nij in memorabel barren. Yn de The Artist sprekt de stilte fan de byldtaal foar himsels. Ik wist it noch fan doe, mar it fenomeen wie my hast ûntsketten. It ûntbrekken fan de stim docht gjin ûnderstek oan it ferhaal. De spilers prate mei de hiele lea. De mûle is as eachlûker inkeld in sinlik ornamint. De haadrolspylster yn The Artist seit mei har ûnthjittende blik mear as genôch en neat te folle. Har opponint sûpt, swetst en racht sûnder lûd like oertsjûgjend as in wâldsjer. Wat sis ik? De film is krekt in boek. In bjusterbaarlik, magysk boek, dat mei de dynamyk fan it yntinse swart en wyt neat minder is as in film yn 3D. Dat ik dêr, nei al dy jierren, wer foar nei Grinslân moast. Sa docht mar wer bliken dat de grinzen fan in taal gelokkich net de grinzen fan de wrâld bepale. Fierder binne wurden, tinkt my, oerstallich.

sin

op ´e mar

(k)âlde eleminten

Ik rûn op ´e mar en tocht oan de
dei doe't ik der oer hinne fleach.

De loft droech my as in fûgel, wylst
ik út it finster wei de simmertiid
fan it ferline glinsterjen seach.

Ik rûn op ´e mar en tocht oan de
dagen doe't ik der om hinne teach.
De wyn twirre troch it blêd, wylst
ik mei de delgeande sinne op' e rêch
my besaude oer de ferlerne hjerst.

Ik rûn op ´e mar en tocht: wat is myn

doel op dit wyt besleine swarte glês.
De tiid reage de eleminten, wylst ik
op it paad fan de fergetten winters
gjin maitiid oan de kimen lizzen seach.