slûpe litte

Bluisterich strûpt de trein troch it lânskip. Ik ha myn plak fûn, in finster mei frij sicht en gjin praters njonken of foar my oer. Yn 'e rûs fan de passive beweging jou ik my del en driuw dreamerich fuort op in tiidleaze stream. Foarearst giet it ien kant út, streekrjocht en op it skema fan it spoar. Achter it spegeljende glês wikselet de griene stilte him út en troch ôf mei de echo op dôfhûdich bakstien en beton. Inkeld it izer op izer rattelt op guon plakken as in karre op in klinkertdyk. It giet hurd, sa't de trein alles deun op it spoar foarby jaget, hurder as de auto´s op de dyk. Op in stuit ride de feninige blikbakjes op tsjillen likehurd parallel mei it spoar mei, mar al gau moatte se belies jaan. Ik waan my de winner. Krekt as lis ik foaroan yn in race en sil ik mei grutte foarsprong as earste oer de streek komme. Noflik lit ik in ûnwennich gefoel fan macht oer my hinne komme. It hege tempo hat my noch mear te fiter. Mei de eagen ticht wachtsje ik fergees op de ferrifeljende fertraging fan in fleantúch dat los fan de grûn rekket. It spoar as startbaan, dat kin elke fantast betinke, of it moat freudiaanske gedachte wêze. Underbewuste ferlangens om boppe alles út te stigen. Mar dy sensaasje fan alles slûpe litte hâld ik noch te goede. Want al bin ik op reis, ik bin noch altyd net echt fuort. Ik ha my noch net losmakke. It is inkeld in besykjen. Ik klamp my allinnich mar oan it tempo fan de trein fêst om net werom te hoegen. My tinkt it is de oergong, in faze fan twivel en ûnwissens oer wat der komme sil. Dêr moat elke reizger trochhinne.

De See

Sjoch de see, dat blikfjild fan de geast,

it dampich flues as boartlik treast,

in massa libben yn de djipte fan de kime.

Sjoch it spegeljen yn dynjend ljocht

op wiet fluwiel mei dûnsjende fonken

as wyn troch lichte lokken famkeshier.

Sjoch it tij de tiid, it ritme fan ûneinigens,

de folle leechte fan in mistich byld,

peilleas as it tsjuster fan it himelwiid.   

Sjoch de wolken kloftsjen boppe it lôgjen

fan de floed en Neptunus mei syn hynders

fjochtsjen tsjin de oermacht fan de wolven.  

Sjoch de begûcheljende spatten ferve

fan Anders Zorn op akwarelpapier.

Museum Grins, eksposysje: Nordic Art.

Fuort

Mei de kaai yn de bûse sit de doar op slot, dat is yn 'e regel sa. Alteast, nei dat it ûnthâld it byldargyf fan de rûtine even oereaget om der wis fan te wêzen. Wat rin ik fierder noch mear nei? De ynhâld fan de rêchtas: de swierte moat wer wenne. In steapeltsje paskes: ien foar ien binne se my troch de fingers gong. It listke yn 'e holle fan de tiden is de lêste kontrôle. Neat fergetten? Dan fuort! In nije tiid temjitte. 

It is ier op de moarn en skimerich. De dei siket om romte en mei it oanwinnen komt de mienskip foar it ljocht. In gerdyn wurdt iepen strutsen, auto's jouwe gas, in fytser sjit gefaarlik deun noch krekt foar ien lâns. Skoaljeugd rint hastich nei de bus. Dat is myn doel ek.

By´t ynstappen docht it earste paske haperjend syn wurk. Wrantelich wrot ik my healwei it gongpaad op in bank by it rút. Ik sit amper, of we ride al. Hokker fiere reis begjint net mei it rinnen fan in motor? Nuver, ast der njonken stiest dan jout it lûd argewaasje en ast der yn sitst dan kinst it bêst ha. No gûnzet it as muzyk troch my hinne. Fuort sljochtet it mentale paad stel ik fêst, it bypassende lûd skept in nije diminsje. 

Mar thús is noch thús. It byld fan it hûs dat yn it tsjuster achterlitten is stiet my noch nei by. Tebeksjen wol ik net, al fiel ik in ferlitten leechte rikken. Dat sil geandewei minder wurde seit de ûnderfining. Meidat de ôfstân tanimt wurdt it hûs in trochsnee adres. Nûmer, postkoade en strjitte fan de lokaasje dêr't in namme by heart is dan net folle mear as ien fan de ûntelbere bestimmingen op de kaart. Sa giet dat by reizgers dy't hieltiten fierder fan hûs ôf reitsje. En al hoe bêst it plak ek is, witst noait ast der oait wol wer in foet oer de drompel sette silst.

1

in metafoar

Wa bart it net en sjoch in poerfrjemd wolris foar kunde oan? Dat hie ik mei dy man ek. Ynienen kaam er foar it ljocht, as rûn er dwerstroch in ûnsichtbere tiidmuorre it libben yn. Myn earste wie: ik ha dy earder sjoen. Mei de tas op 'e rêch wie it in trochsnee reizger. Ien dy't de tiid oan himsels hat. Alteast, dêr seach ik him yn 't foarbygean foar oan. Wylst er in pear tellen stean bleau, hifke er de wrâld. In hâlding, tocht ik. Wifeljend oer wat er soe, die er him foar as wist er wat er woe. Der kin ek mear spile ha. Miskien hie er krekt ôfskied naam dat him swier fallen wie of koe er by in oar in waarm wolkom ferwachtsje. Hoe't it ek siet, hy sil grif mei rjocht en reden syn achterlân ferlitten ha om yn it momint fan it heden te stappen. Myn heden. En wat myn eachweid by tafal fong, rekke ik net licht wer kwyt. Lykas in persoan yn in ferhaal dy soms as âlde kunde bybliuwe kin. In namme skeat my lykwols net yn 't sin.

Troch by syn ferskining stil te stean besefte ik, dat we ûnderdiel fan in mienskiplik eachpunt wurden wienen. Ik folge syn ûndersykjende blik. Ik meunstere wat hy meunstere en taksearre de situaasje. Ik redenearre en oardiele oer him as gong it mysels oan. Ik koe allinnich net foar him tinke en ik frege my ôf wat hy tocht. Wat wist hy, dat ik net wist? Wêr soe er hinne? Of wie er net folle wizer as ik? It like as hie syn doel gjin doel en gong er in paad dat er noch net koe. It wie helder, we wienen allebeide noch net te plak, as reizgers yn diaspora, dy´t net deselde bestimming ha. Elk op himsels en tagelyk tegearre, die it der dan wat ta dat we ek ergens oars wêze kind hienen? Us treffen like op fiksje, wy spilen in skets mei in dûbele laach.
Wa reizget net yn sa'n ferhaal? Hjir stean, dêr wenje, nergens bliuwe. Net ferlitten, al of net allinnich. Gjin finzene, sûnder mis al ûntsnapt! Frij om te gean. Inkeld de tiid ha we net yn' e macht. In wierheid dy't der net om liicht, sels as in klok gjin wizers hat.

dowen

Dunedin

In stêd is as in grutte biblioteek: strjitte nei strjitte mei krekt sa'n ferskaat oan bouwurken as titels yn in kast fol beskieden eksimplaren oant en mei de ymposantste ta. Stik foar stik ha se wat te sizzen. Moatst it paad al even witte en fyn de moaisten, mar dan gean de doarren nei in wrâld fol bylden wagenwiid iepen.

Elke stêd is wer oars en hat syn eigen talen, want elke stêd praat yn hûnderten tongfallen fan leven en kabaal. It lûd davert op de diken, waait oer de dakken, stuitert tsjin de muorren, brekt troch de ruten en jout him del as letters op papier. Dêr klinkt de wjerklank fan wurden as in bonge yn it ear. 
  

Dizze stêd is in skateilân foar oanspielde boekewjirmen en letternomaden en tagelyk de graal foar doarmjende ridders mei leidige fammen yn kening Arthur sagen. Dizze stêd is in oaze foar skriuwers en dichters op 'e doele, om oer glysterige klinkerts yn tsjustere stegen as dokter Jekyll en mister Hyde troch it mystearje fan de taal te dwalen. 

Caisteal

Caisteal-ardhair

(loftkastiel)

It binne net de dunen, dy berûgele toppen.

De see is fierder fuort en dreger te berikken.

Granyt driuwt hjir op it magma fan de ierde.

De sniebeslipe bergen sliepe yn de achtertún

fan fergetten goaden, befochten en ferlitten

troch âlde stammen fan it eale heechlân folk.

It is net myn thús ûnder dy delstoarten loft,

dochs dream ik my dêr in hûs fan fersliten stien

as in kastiel yn it stof fan ferstoarne fulkanen.

Tuskentiidske tiden

In reis is as in boek: yn´t foar nijsgjirrich om mei út ein te setten en achternei in pronkje yn´e kast fan it ûnthâld. Tuskentiids skriuwt it mystearje fan it ferhaal himsels. Sa kin in reis in pear spannende haadstikken fan it libben yn beweging sette. En al makket byldrike taal it ferskil, in reizger hoecht beslist net as profeet iensum en allinnich in hillige berch te beklimmen of wanhopich sykjend nei ferlossing in slach troch de woastyn te dwaan.

Lykwols... in pear dagen útfanhûs of wat langer en in eintsje fierder fuort as it eachweid rikt, dat liket fansels it meast op in echte reis. Net as toerist of op ien of oare besite. Nee, leaver net oer âlde spoaren en berûne paden. It moat ek gjin plicht of in stap út ferfeling wêze, lit stean in flecht foar gefaar. In reis moat de reizger oerkomme. Hy moat blynseach oer ûnbebane diken doarmje. It wêrhinne docht der net ta, likemin as it wêrom. In reis sûnder klok of kalinder mei it ferstân op nul oer in blanko kaart is de tiid graach de baas.

Likegoed is in reis hast altiten in idee dat in plan wurdt nei dat der in beslút naam is. It is net oars! En in reis tariede betsjut yn´e regel oer it ynternet brûze, boeke en bankiere. Dan pas kinne de grinzen geandewei ferlein wurde. Dan wurdt de reis nei alle gedachten in nij haadstik yn it bestean. Op de fyts, mei de trein, troch de loft, it jout neat hoe. By need mar te gean mei in pakezel de ûnbeskreaune bestimmingen temjitte. Oeral dêr't ûnderweis de grûn genôch hâldfêst jout kriget de geast wjukken. Om reizgje te kinnen as in skriuwer op it tuskentiidske paad.

in monumint