fier

withoefier


de wrâld reizget troch de tiid

en de tiid giet rimpen oer de wrâld

mar de wrâld hat de weareld tiid

tiid op de wrâld is in libbensreis

en in reis om de wrâld nimt tiid


wit hoe lang

prolooch


Wat fierder ast fan hús west hast, wat dreger de ôfrin fan in reis faak is. Der wurdt ommers in bân ferbrutsen, wylst de ferbining mei it thúsfront noch stal krije moat. It oanboazjende gefoel fan in kâlde leechte liket wol in warskôging. Sa fan: tink derom, it is gebeurd. Wat oer en foarby is komt net werom! It iennichste watst noch dwaan kinst is besykje sa lang mooglik fêst te hâlden oan de sangerige rûs fan de reis.
Ofstân nimme falt altiten ôf, ek fan in stikje tiid. Alle dagen telle. Ien dei likefolle as hûndert. Alle ferfleine tiid bliuwt in gemis dat dy rekket. Miskien wol te ferlykjen mei in kadoke dat dy ôfpakt wurdt. Of mei de domper dyst fielst as de simmer foarby is en de lange winter foar de doar stiet. Miskien docht it noch wol it measte tinken oan it ferlies fan in wichtich stik tekst, omdat it net opslein is.
Lang om let wer thús giet de fersteurde idylle dy gelokkich net lang oer de lea. Al reitsje de oantinkens stadichoan wol yn it ferjitten. En wolst it fuortslûpende ferline beskriuwe, dan is it spitigernôch hieltiten dreger om it ûnder wurden te bringen. Thús is alles wer sa gewoan. Dan moast it dwaan mei de langst nei withoefier wer fuort en de gedachte dat ergens hinne sille hast like moai is as ergens hinne gean, mar dat it fierwei it moaiste is, ast alwer ergens oars bist.

macht



Guon rinne der by del, oaren bliuwe der foar stean, in inkeling giet der in skoftke foar sitten. By alle trije soarten taskôgers kinst dy ôffreegje: wat nimme se waar? Of wa nimt wat der te sjen is goed yn him op? En wat ûntdekt in oar wat guon krekt misse?  Want it sil net sa wêze dat elkenien itselde oereaget. Op it earste gesicht miskien wol, mar úteinlik sjocht elk mei de eagen dy't er sels is. Eagen dy't in ferhaal sykje bygelyks, miskien wol mei in moraal, of eagen dy't foar de feroaring de werklikheid yn in oar ljocht sjen wolle en of eagen dy't it bedroch fan de yllúzje net ûnderskiede kinne. Sis it mar, de ferbylding docht it wurk. By de iene grif wat mear as by de oar. 
Sa stappe guon soms skodholjend en skouderlûkend by it fertoande del. Tagelyk dogge oare lju it har belangstellend wat mear oan tiid en besjogge de útstalde keunst mei of sûnder krityk. Oaren reitsje miskien in momint ferwûndere en litte de foarstelling fierder suver ûnferskillich oer har hinnekomme.
Mar de inkeling  dy't him yn alle rêst der by deljout sjocht nei alle gedachten alles. Dy wurdt rekke troch de macht fan de ferbylding en is fernuvere oer de artistike driuw. Dy wurdt optild troch de autonome kracht fan skiente. Dy wurdt meinaam troch it goede, it moaie, de wiere aard fan keunst. Dy inkeling wurdt ûnderdompele yn in religieus gefoel fan estetysk gelok. En oars pakt hy of sy út 'e macht fan de gewoante it mobyltsje der gewoan even by.


it paad



Ik beweech my geandewei troch it gegeven fan de tiid. Der is gjin begjin en likemin in ein.  De reis wynt him frij troch de romte. De tiid dy't it nimt, dy docht der net ta. It paad dat ik gean leit der op it each ôf doelleas hinne. It spoar rint net dea, mar komt ek nergens oan. Krekt as mei de reizen yn 'e holle, dy't noait in bestimming fine. Of lykas mei al dy reizen nei it ferline, dy't dy noait werom nei eartiids ta bringe.
Yn 'e gong wei kom ik lykwols gjin wezentlike grinzen tsjin. Der leit my neat yn de wei, as ik wol dan kin ik fier komme. De romte lit him mei syn sigesaagjende omwegen sawat einleas jilde. It is in reis yn it heden op de drompel fan in nijsgjirrige tiid; nei oarden dy't noch ûnbekend binne.
Ik nim de tiid dy't ik ha as in fêststeand gegeven oan en sjoch fernuvere om my hinne. Ik waan my op betroubere wegen. Net omdat ik nei in sekere bestimming sykje, mar omdat ik sjoch dat de reis dy't ik meitsje der wol ta docht.


Mytysk




Tink oan flinterswart fluwiel
dauwiet glimkjend yn de sinne,
mei licht en loftich hingjend hier
dynjend yn in trinten ritme.

Hear de galante trêd los en linich
fan besleine, izersterke skonken
en it fjouwerjend beslach, stipe
troch ymposante, brede skoften.

Skôgje de grutske eachopslach
mei it fûleindich, fonkeljende ljocht
skalk en beslipe: dochs trou en wach. 

It is de geast fan libbenskracht,
dy't as Sleipnir yn in hege flecht
út 'e hichte op de wrâld delsjocht.

skeppe

Moat in skilder wol tekst en útlis jaan oer syn wurk? It hoecht om my net. As it goed is, dan docht in treflik skilderij syn eigen ferhaal. Dan lit de foarstelling op it doek al in ynderlik lûd hearre dat ûnderhâldend genôch is, lykas in roman de ferbylding achter de wurden yn in eigen taal fertelt. Derom soest sizze kinne dat de taljochting fan de skilder der feitlik net ta docht. Sa hoecht in skilder him neffens my ek net te ferantwurdzjen oer wat him driuwt en al hielendal net oer wat er mei syn wurk foar eagen hat. De objektive skôger moat as in ûnôfhinklike geast it ferstân de romte jaan en goed harkje nei de stim fan de ferbylding. Nee, in skilderij wurdt der nei alle gedachten net better fan as de keunstner syn motivaasje ûnder wurden bringt. Lit it pinsiel mar fertelle. Lit de kleuren mar sprekke. Lit it perspektyf de ferdjipping mar bleat lizze.




It wurk fan de skilder Gerrit Wijngaarden fertelt yn dichterlike stilte syn eigen ferhaal. Sprakeleas wurdt it yn in bûtenwenstige toansoart op it doek beskreaun. De ferbylding fan de taskôger kriget wiidweidich de romte. Under statyske loften reizget er troch in lykmoedige wrâld mei in weareld oan tagonklike leechte. Bedimme kleuren skeppe lânskippen en seeën yn in sprekkende byldtaal, dy't lykas poëzij fragen opropt, mar antwurden skuldich bliuwt. Ferwurde yn it lichte ljocht mei in bespegeljende lading docht it swijsume wurk fan Gerrit Wijngaarden oan âlde tiden tinken. In wrâld mei de ferlerne stilte dêr't men weemoedich nei weromsjocht. In libben dat net mear bestiet. It is it ferhaal fan geduld en fredigens dat ús yn de tiid ûntkaam is. Wa't by steat is en lit it yn him omgean sil der grif wat fan weromfine. En dy't net wit dat dy wrâld oait bestie: sykje net langer, mar iepenje de eagen. De ûnderfining sil in iepenbiering wêze.

In hiele reis





Stadich troch de jierren hinne fart
De Jonge Trijntje yn de nije tiid
oer smelle ieën en brede widen
troch de simmer op de takomst ta.

Yn it eachwyt fan it steile bynt binne,
stilearre yn in reach fan swarte trie,
loftich blau en read mei sinnegiel
keunstich yn de golle seilen spind.

It giet har kwierich foar de wyn,
al komt se fier wei en wêr sil
it op har griene tiidreis hinne?

Kin se op 'e motor fan it ferline
lavearjend troch hjoed de dei
in duorsume bestimming fine?




Hjirwei




By it stellen fan de rûte
is it plan noch net de reis.
En by it roaien fan de lingte
is de ôfstân noch lang gjin feit.
Ienris ûnderweis giet de tocht
selden streekrjocht nei de ein.
Boppedat is healwei pas oer de
helte as de tiid gjinien beheind.
En wylst de oankomst amper
wat oer de bestimming seit,
giet de reizger om it reizgjen
doelbewust syn eigen wei.

yn 't rûn


Omheech is de ferdjipping boppe it libben. Net ûnberikber wie myn ûnderfining. It like op fleanen doe't ik út ´e hichte delseach op in lytse wrâld. It wie lykwols gjin flecht, in hiele klim kinst it ek net neame, teminsten ast lykas in pakje yn in bakje streekrjocht nei hûndert meter hegerop sketten wurdst. In hichte dy't my suver wat licht yn 'e holle makke. Deselde holle dy't fernuvere yn 'e fierte om him hinne seach. Oeral yn 't rûn lei it fertroude lân: berûn, befytst en mei de snikke befearn. Fier wie lykwols net sa fier as ik tocht, want achter de hege, glêzen muorren die wer bliken dat romte bûten likegoed as binnen grinzen hat.


Omdel is de ferdjipping fan it bestean. It gong nei ûnderen ek hurd. Ik stie yn in sucht op de begeanbere grûn en koe sûnder tûkelteammen wer alle kanten út. Oer it skouder seach ik noch even by it glêde fjouwerkant omheech. It moderne kastiel stiek as in beaken yn 'e loft, mar eage ynienen in stik minder heech. Foar my seagen twa blanke, yn harsels kearde berneholtsjes inoar swijend oan. Swier neitinkend oer in wiffe takomst of neatsizzend yn gedachten oer it heden. In ferlichtsjende damp waaide súntsjes by har del. Mei de holle yn de wolken kinst ek oeral yn 't rûn sjen tocht ik, it is mar krekt hoest it besjochst. Yn de mist is fansels wer in oar ferhaal.

Drait Blues



Tusken de nijbouwiken fan in opslûpen stêd,
dêr't de koekkoek by’t maitiid syn namme ropt
en roppige reagers spegeljend sykje om fretten,
dêr slomket yn in guodlik lânskip stil en bestindich
in berêstend âld djip, hast troch de tiid fergetten.

Yndamme tusken de haven en de grutte autowei
mjit er mar in pear kilometer lang, al is er breder
as in opnij útdolde feart. Oan wjerskanten gerskje
in hantsjefol skearde skiep tusken de poddeblêden
en mollebulten op de slûgjende simmerdykflanken.

Oer de skulpepaden reizgje - ek mei hjerstich waar-
krigele fytsers en evenredige rinners mei har hûnen
dy't by it talúd del strune en sûnder belet temûk yn
it gers of in reidkraach skite, wylst behurde fiskers
yn ’e hoksen sitte en mei stikken bôle krinkjes smite.

Tusken de middei beseach ik healwei de fytsbrêge
dy wrâld fan Obe mei in mankelyk each. En faaks
wie it in idele gedachte, dochs tocht ik hoe moai it
wêze soe, as ik op in knappe winterdei, mei in goed
stik ridersiis, dêr de redens ea nochris ûnderbine koe.